Chọn quà cho đối tác hay bạn bè người Trung, Hàn, Nhật, người Việt thường lo về giá trị và đóng gói. Thứ ít ai để ý là tên gọi của món quà. Trong vùng văn hoá chữ Hán, một món đồ vô hại có thể mang nghĩa xui chỉ vì tên của nó đọc lên giống một chữ không may. Chiếc đồng hồ đẹp tặng người Trung Quốc lớn tuổi có thể làm không khí đóng băng. Một chậu cây mang vào bệnh viện ở Nhật có thể bị coi là trù ẻo. Bài này đi qua những món kiêng phổ biến nhất của từng nước, giải thích cơ chế đồng âm đằng sau, và cách trao nhận quà cho đúng phép.
Trung Quốc: kiêng vì đọc giống chữ xui
- Đồng hồ treo tường, đồng hồ để bàn: 送钟 (sòng zhōng, tặng đồng hồ) đọc giống hệt 送终 (sòngzhōng), nghĩa là lo hậu sự, đưa tiễn người sắp mất. Đây là điều kiêng nổi tiếng nhất. Đồng hồ đeo tay (手表) thì ít bị kiêng hơn vì chữ khác, nhưng với người lớn tuổi vẫn nên tránh.
- Ô, dù: 伞 (sǎn) đọc gần 散 (sàn), tan, chia lìa. Không tặng cho người yêu hay vợ chồng.
- Quả lê, nhất là bổ đôi: 梨 (lí) đọc giống 离 (lí), rời xa. 分梨 (fēn lí, chia lê) nghe như 分离 (fēnlí, chia ly). Người Trung không bổ một quả lê để hai người cùng ăn.
- Mũ màu xanh lá: 戴绿帽子 (dài lǜ màozi, đội mũ xanh) là cách nói chỉ người bị vợ hoặc chồng ngoại tình. Tặng mũ xanh cho đàn ông là tai hoạ.
- Giày: 鞋 (xié) đọc giống 邪 (xié), tà. Ở nhiều vùng, tặng giày cho người yêu còn bị hiểu là để họ đi khỏi đời mình.
- Dao, kéo: tượng trưng cắt đứt quan hệ. Nếu buộc phải tặng, như bộ dao làm bếp cho người thích nấu ăn, nhiều người nhận đưa lại một đồng xu nhỏ để biến món quà thành mua bán.
Ngược lại, có món được chuộng nhờ đồng âm: táo 苹果 (píngguǒ) có chữ 苹 đọc như 平 (píng) trong 平安, bình an. Đêm Giáng sinh, gọi là 平安夜 (píng'ān yè), giới trẻ Trung Quốc tặng nhau táo gói giấy màu. Cá 鱼 (yú) đọc như 余 (yú), dư dả, nên Tết nào cũng có món cá với câu chúc 年年有余.
Nhật Bản: kiêng theo âm đọc và theo dịp
- Lược: 櫛 đọc くし (kushi), ghép từ く (苦, khổ) và し (死, chết). Một món đồ nhỏ nhưng là ví dụ kinh điển nhất.
- Khăn tay: khăn tay viết bằng chữ Hán 手巾, đọc theo một cách là てぎれ (tegire), gợi đến 手切れ (cắt đứt quan hệ). Khăn tay trắng còn gợi tang lễ. Ngày nay khăn tay vẫn là quà phổ biến ở Nhật, nhưng nên chọn khăn có màu và tránh tặng như quà chia tay.
- Chậu cây cho người nằm viện: cây trồng trong chậu có rễ, mà "bén rễ" 根付く (ねづく) đồng âm với 寝付く (ねつく, nằm liệt giường). Mang hoa cắt cành vào viện thì được, mang chậu cây thì không.
- Hoa cúc trắng: hoa dành cho tang lễ. Hoa cyclamen シクラメン cũng kiêng khi thăm người ốm vì tên có シ và ク.
- Bộ bốn và bộ chín: vì し (死) và く (苦). Tặng bộ bát, bộ cốc thì chọn ba hoặc năm.
- Dao và đồ sứ dễ vỡ trong quà cưới: gợi chia cắt, đổ vỡ.
Hàn Quốc: kiêng theo ý nghĩa nhiều hơn theo âm
- Giày cho người yêu: người Hàn tin rằng tặng giày (신발) thì người yêu sẽ mang đôi giày đó đi khỏi mình. Có người vẫn tặng nhưng đòi lại một đồng xu tượng trưng như thể là "mua", để hoá giải.
- Viết tên bằng mực đỏ: tên người chết mới được viết bằng màu đỏ. Đừng ký tên hay viết tên người nhận lên thiệp bằng bút đỏ.
- Dao, kéo: cắt đứt quan hệ, giống hai nước kia.
- Khăn tay: gợi nước mắt và chia ly.
- Hoa cúc trắng: dành cho tang lễ.
Người Hàn lại có món quà mang tính đồng âm rất dễ thương: khi đi thi, học sinh được tặng kẹo dẻo mạch nha 엿 và bánh gạo dẻo 찹쌀떡 vì dính chặt, tượng trưng "dính" vào trường mình thi. Động từ 붙다 nghĩa là dính và cũng nghĩa là thi đỗ. Ngược lại, kiêng ăn canh rong biển 미역국 trước kỳ thi vì rong biển trơn, sợ "trượt".
Gói quà và trao quà cho đúng phép
Màu giấy gói
- Trung Quốc: đỏ và vàng là màu vui. Tránh gói toàn trắng hoặc đen, gắn với tang lễ.
- Nhật Bản: quà trang trọng có dây buộc 水引 (みずひき) và giấy 熨斗 (のし). Màu và kiểu nút buộc khác nhau giữa đám cưới và đám tang, nếu không chắc thì nhờ cửa hàng gói giúp, ghi rõ mục đích.
- Hàn Quốc: màu tươi sáng là an toàn. Tránh gói trắng toàn bộ.
Cách trao và nhận
- Trao và nhận bằng hai tay ở cả ba nước. Ở Hàn, nếu chỉ dùng một tay thì tay kia đỡ dưới cổ tay hoặc khuỷu tay của tay trao.
- Người Trung Quốc lớn tuổi có thể từ chối vài lần trước khi nhận, để tỏ ra khiêm nhường. Bạn mời lại lần hai, lần ba là phép lịch sự, không phải ép.
- Không mở quà ngay trước mặt người tặng là truyền thống ở Trung và Nhật, để không ai phải ngượng vì giá trị món quà. Người trẻ ngày nay thoáng hơn, có thể hỏi 現在開けてもいいですか (bây giờ mở được không ạ) với người Nhật.
- Người Nhật nói lời khiêm nhường khi tặng: つまらないものですが (chỉ là món quà nhỏ) là câu truyền thống. Người trẻ nay hay nói ほんの気持ちですが (chút lòng thành) vì câu đầu nghe quá tự hạ.
Người Việt hay phạm ở đâu
- Tặng đồng hồ làm quà tân gia hay quà sinh nhật cho người Trung Quốc, vì ở Việt Nam đồng hồ là món quà sang.
- Mang giỏ trái cây có lê tới thăm người Trung Quốc ốm, hoặc bổ lê mời hai người ăn chung.
- Tặng tranh hoa cúc trắng làm quà trang trí vì thấy đẹp.
- Tặng bộ bốn chiếc cốc, bộ quà phổ biến ở Việt Nam, cho người Nhật hoặc người Hàn.
Khi phân vân một món đồ có tên đọc thế nào trong ba thứ tiếng, tra từ đó theo tiếng Việt, ví dụ từ đồng hồ, để thấy chữ Hán và cách đọc. Hoặc tra một chữ cụ thể như chữ 鐘 để hiểu vì sao nó trùng âm với chữ xui.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không được tặng đồng hồ cho người Trung Quốc?
Vì 送钟 (sòng zhōng, tặng đồng hồ) đọc giống hệt 送终, nghĩa là lo hậu sự cho người sắp mất. Kiêng nhất với đồng hồ treo tường, để bàn và khi người nhận lớn tuổi.
Tặng quà người Nhật nên tránh gì?
Tránh lược vì くし gợi 苦 và 死, tránh bộ bốn và bộ chín, tránh hoa cúc trắng và chậu cây khi thăm người ốm. Quà nên gói cẩn thận và trao bằng hai tay.
Tặng giày cho người yêu Hàn Quốc có sao không?
Người Hàn tin rằng người yêu sẽ mang đôi giày đó bỏ đi. Nếu vẫn muốn tặng, nhiều người xin lại một đồng xu tượng trưng như thể bán chứ không tặng.
Có nên mở quà ngay khi người Nhật hay người Trung tặng?
Theo truyền thống thì không, để người tặng không ngại về giá trị món quà. Người trẻ thoáng hơn, bạn có thể hỏi xin phép trước khi mở.
Quà gì an toàn khi tặng đối tác Trung Hàn Nhật?
Đặc sản Việt Nam đóng hộp đẹp như cà phê, trà, bánh kẹo là lựa chọn an toàn. Chọn số lượng ba hoặc năm, gói màu tươi sáng và trao bằng hai tay.
